Język liturgiczny słowiańskich Kościołów prawosławnych. Stanowisko wiernych Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego w sprawie języka liturgicznego

Autor

  • Tomasz Stempa Prawosławne Seminarium Duchowne w Warszawie

DOI:

https://doi.org/10.15290/elpis.2016.18.15

Słowa kluczowe:

język liturgiczny, język cerkiewnosłowiański, aktualność języka liturgicznego, zmiana języka liturgicznego

Abstrakt

Analiza zebranych materiałów z życia Słowiańskich Kościołów prawosławnych, pokazuje, że w niektórych przypadkach język cs. nie jest już aktualnym i zasadnym językiem liturgicznym. Już dawno wprowadzony został bilingwizm lub też język cs. wyparty został przez języki narodowe. Wnikliwa obserwacja sytuacji językowo-liturgicznej w słowiańskich Kościołach prawosławnych pokazuje, że aktualność i zasadność użycia języka cs. jako języka liturgicznego, zależy od kilku czynników. Tak jak w przypadku niekanonicznych Kościołów prawosławnych w Macedonii i na Ukrainie, język cs. zostaje zastąpiony językiem narodowym z powodów czysto nacjonalistycznych. W przypadku Bułgarii i Serbii, czynnikiem wpływającym na zamianę jest traktowanie Kościoła prawosławnego, jako Kościoła narodowego. W przypadku wschodnich, Słowiańskich Kościołów prawosławnych (Białoruś, Polska, Rosja) zmiana językowo-liturgiczna odbywa się najwolniej. Wpływa na to historia Kościołów z okresu XIX i XXI w., temperament i usposobienie Słowian wschodnich. W tym przypadku największym przeciwnikiem języka cs. jest szeroko pojmowana demokracja. Wierni Kościoła prawosławnego w Polsce nadal chcą modlić się w języku cerkiewnosłowiańskim. Warto jest też wspomnieć o tym, że w Kościołach, w których funkcjonuje już język narodowy, język cs. nie został całkowicie wyparty z życia liturgicznego. Powszechny jest bilingwizm językowo-liturgiczny, a w niektórych przypadkach, w szczególności w miejscach z ostoję prawosławia, obserwowany jest powrót do języka cs. (Serbia, Bułgaria).

Bibliografia

Adamenko V., Chto delat’? O neotlozhnyh reformah v bogosluzhebnoj praktike Russkoj Pravoslavnoj Cerkvi, Samara 1927.

Balashov N., Voprosy uporjadochenija i razvitija liturgicheskoj zhizni Russkoj pravoslavnoj cerkvi po materialam cerkovno

-obwestvennoj diskussii 1905—1917 godov, Sankt-Petersburg, 1997.

Balashov M., Jazyk bogosluzhenija, Iz istorii cerkovnoj diskusii v Rossii, „Kontinient”, Paryż-Moskwa 1998 nr 98.

Bobrik M., Knizhnaja sprava pervoj poloviny XVIII veka i problemy normalizacii russkogo literaturnogo jazyka, Moskwa 1988.

Bufaev K., Patriarh Sergij, obnovlenchestvo i nesostojavshajasja reformacija Russkoj Cerkvi XX veka, w: Bogosluzhebnyj jazyk Russkoj Cerkvi: Istorija. Popytki reformacii, Moskwa 1999.

Burega V., Osobiennosti bogusluzhebnoj zhyzni Prawoslawnoj Cerkwi w Cheshskih ziemlah, „Cerkov i vremia”, 2004 nr 4.

Butina N., Tarasov K., Pravoslavije. Bibliograficheskij ukazatiel knig na russkom i cerkovnoslovianskom jazykah za 1918-1993r, Moskwa 1999.

Curkanr., Slavianskij pierevod Biblii: proishozhdienije, istoria teksta i wazhniejszyje izdaniaj, Sankt-Pietersburg 2001.

Dmitrijevskij A., Ispravlenije pry knig pripatriarhie Nikonie i posledujushchyh patriarhov, Moskwa 2004.

Dordich P., Istoria srpske cirilice, Belgrad 1990.

Dordich P., Staroslovenski jezik, Belgrad 1975.

Gammanovich A., Gramatika cerkovno-slovianskago jazyka, Moskwa 1991.

Gradnichki D., O upotrebleni srbskog jezika u nashem bogosluzheniu „Glasnik SPC 1963”, VI, 3.

Gradnichki D., O upotrebi srpskogo jezika u nashem bogosluzheniu, „Glasnik SPC 1963”, XLIV, 7.

Il’minskij N., Razmyshlenija o sravnitel’nom dostoinstve v otnoshenii jazyka raznovremennyh redakcij cerkovnoslavjanskogo perevoda Psaltiri i Evangelija, Kazań 1882.

Ivanova-Mircheva D., Voprosi na blgaskija knozhoven jazyk do Vzrazhdaneto ( IX-X do XVIII wiek), Sofija 1987.

Kiparski V., O proishozhdienii glagolicy, w: Klimient Ochrydzki. Materialy za niehovoto chestvuvanie po sluczaju 1050 hodyny

ot smerty mu, Sofija 1968.

Klinger J., Nurt słowiański w początkach chrześcijaństwa polskiego w: tenże. O istocie prawosławia. Wybór pism. Warszawa 1985.

Kliushev A., Glushhenko A., Probliemy bogosluzhebnago jazyka v Ukrainie, wykład z konferencji, Slowianskij mir: obshhnost’ i

mnogoobrazije, Kolomna, 22-24 maja 2007.

Kraveckij A., Istorija cerkovnoslavjanskogo jazyka pozdnego perioda. Prospekt, w: Ezhegodnaja bogoslovskaja konferencija

Pravoslavnogo Svjato-Tihonovskogo bogoslovskogo instituta, Moskwa 1997.

Kraveckij A., Diskussii o cerkovnoslavjanskom jazyke (1917—1943), „Slavjanovedenie”, nr 5, 1993.

Lehr–Spławiński T., Żywoty Konstantyna i Metodego, Warszawa 1988.

Lihachev D., Russkij jazyk v bogosluzhenii i v bogoslovskoj mysli w: Kavierin N., Bogosluzhebnyj jazyk Russkoj Cerkvi, Istoria,

Popytki reformacii, Moskwa 1999.

Ludogovski F., Cerkovnoslovianskij i nacionalnyje literaturnyje jazyki v slovianskih pravoslawnyh cerkvah v konce XX i XXI v.

w: Literaturnyje jazyki w kontekstie kultury sławian, Mińsk 2008.

Mironova T., Cerkovno-slovianskij jazyk, Moskwa 2009.

Misijuk W., Obecnie używany cerkiewny język liturgiczny http://www.old.cerkiew.pl/prawoslawie/text.php?id=87, z dnia

04.2011.

Naumow A., Pasterze wiernych Słowian: Święci Cyryl i Metody, Kraków 1985.

Naumow A., O nowszej literaturze cerkiewnosłowiańskiej, „Studia porównawcze z literatury słowiańskiej, Prace Komisji Słowianoznawstwa” 1992 nr 49.

Ogienko I., Bogosluzhbova mova v slov’jans’kih Cerkvah. Zbirka recenzij na novi vidannja, „Elpis”, Warszawa 1932 t. 5.

Pletienieva A., Kravieckij A., Cerkovnoslovianskij jazyk. Uchebnoje izdanije dlia obshheobrazovatielnyh uchebnyh zaviedienij,

duhownyh uchylishh, gimnazij, voskresnyh shkol i samoobrazovanija, Moskwa 2005.

Stawowy-Kawka I., Obraz konfliktów między narodami słowiańskimi w XIX i XX wieku w historiografii, Kraków 2007.

Stieber Z., Zarys gramatyki porównawczej języków słowiańskich. Warszawa 1979.

Sysojev D., Jazyk cerkvi, za: http://community.livejournal.com/ustav/191174.html z dnia 23.01.2011r.

Szulc A., Leksykalne i słowotwórcze zróżnicowanie cerkiewnosłowiańskich psałterzy redakcji ruskiej z XI-XIX wieku, Toruń

##submission.downloads##

Opublikowane

2016-12-03

Jak cytować

Stempa, T. (2016). Język liturgiczny słowiańskich Kościołów prawosławnych. Stanowisko wiernych Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego w sprawie języka liturgicznego. Elpis, (18), 113–120. https://doi.org/10.15290/elpis.2016.18.15

Numer

Dział

Artykuły